Izvor:Foto: Profimedia, Tviter printskrin/waikikibobi
SKRIVENA PRETNJA: Tajni grad veličine 100 Moskvi na Grenlandu
10.01.2026.
14:48
NAUČNICI upozoravaju na ozbiljan ekološki rizik od napuštene američke vojne baze Kamp Senčuri, poznate kao „grad pod ledom“, koju je slučajno ponovo otkrio NASA-in radar 2024. godine duboko ispod ledenog pokrivača Grenlanda.
Kako se led brzo topi zbog klimatskih promena, postoji rizik da će toksični otpad, uključujući hemikalije, dizel gorivo, PCB jedinjenja i radioaktivne materijale, ući u životnu sredinu.
Baza Kamp Senčuri („Camp Century“) je izgrađena u tajnosti krajem 1950-ih kao deo Projekta Ledeni crv (Iceworm) iz vremena Hladnog rata, koji je predviđao smeštanje nuklearnih projektila ispod leda. Imala je tunele, bolnicu, crkvu, pozorište i prodavnicu, a pokretao ju je mali nuklearni reaktor.
Napuštena 1967. godine, baza je sada zakopana oko 30-38 metara ispod površine, u području dužine oko 1,1 km i širine 0,5 km. Prema procenama istraživača iz CIRES-a (Kooperativni institut za istraživanje nauka o životnoj sredini) na Univerzitetu Kolorado u Boulderu, na lokaciji je ostalo oko 9.200 tona fizičkog otpada, 200.000 litara dizel goriva, značajne količine toksičnih PCB-a (povezanih sa rakom i oštećenjem imunog sistema) i niski nivoi radioaktivnog otpada iz sistema za hlađenje reaktora, piše Dejli mejl.
BloombergAdria.com
"Projekat Iceworm"
"Camp Century" je bio arktička vojna naučnoistraživačka baza Sjedinjenih Država na Grenlandu koji se nalazi 240 kilometara istočno od svemirske baze "Pityfik".
Kada je izgrađen, "Camp Century" je objavljen kao demonstracija pristupačnih vojnih ispostava sa ledenim kapama i baza za naučna istraživanja.
Prema dokumentima sa kojih je skinuta oznaka poverljivosti 1996. godine, "Camp Century" je bio preliminarni kamp za projekat "Iceworm" čiji je krajnji cilj bio da se instalira ogromna mreža lokacija za lansiranje nuklearnih projektila koje bi mogle da prežive prvi udar.
Rakete nikada nisu bile postavljene na postrojenje i nikada nije došlo do dobijanja neophodne saglasnosti danske vlade za to.
Kamp je radio od od 1959. do 1967. Sastojao se od 21 tunela ukupne dužine 9.800 stopa (3,0 km) i pokretao ga je nuklearni reaktor.
Projekat "Iceworm" je prekinut nakon što se shvatilo da ledeni pokrivač nije toliko stabilan kao što je prvobitno procenjeno i da koncept raketnog baziranja neće biti izvodljiv. Reaktor je uklonjen, a "Camp Century" je kasnije napušten.
Modeli pokazuju da bi topljenje površine moglo da otkrije otpad do 2090. godine ili kasnije, u zavisnosti od emisije gasova staklene bašte. Dok se tuneli nastavljaju urušavati i zakopani su duboko, tečni otpad predstavlja veći rizik.
Pitanje kampa „Camp Century“ dobija novu dimenziju u svetlu trenutnih tenzija na Arktiku. Predsednik Donald Tramp ove nedelje je ponovio potrebu za američkom kontrolom Grenlanda iz razloga nacionalne bezbednosti, navodeći prisustvo ruskih i kineskih brodova u regionu. Ali naučnici naglašavaju da prava bezbednosna pretnja nije vojna, već ekološka – zagađenje izazvano klimatskim promenama.
Odgovornost za čišćenje i dalje je sporna između Sjedinjenih Država, Danske i autonomne vlade Grenlanda.
Sporazum o odbrani iz 1951. godine nije se bavio klimatskim promenama, a Grenland zahteva da Danska plati za čišćenje. Ovo bi mogao biti jedan od prvih međunarodnih sukoba izazvanih klimatskim promenama, gde topljenje leda otkriva davno zaboravljeni toksični otpad.
Slični rizici postoje i na drugim napuštenim arktičkim lokacijama.
Podsetimo, kako je Ministarstvo odbrane Sjedinjenih Država objasnilo danskim zvaničnicima 1960. godine, svrha "Camp Century" je bila da testira različite tehnike izgradnje u uslovima Arktika, da istražuje praktične probleme sa polu-mobilnim nuklearnim reaktorom PM-2A i da podrži naučne eksperimente.
Izgradnja kampa počela je bez eksplicitne dozvole vlade Danske, što je dovelo do političke dileme za premijera H. C. Hansena.
Logor je bio u funkciji do 1967. godine, kada je pomeranje ledenih kapa onemogućilo stanovanje. Nakon toga, logor je napušten, a ostatke objekta je led zatrpa a kasnije i uništio.
BloombergAdria.com
Administracija novoizabranog predsednika SAD Donalda Trampa ponovo je pozvala na razgovore o mogućnosti da Sjedinjene Države kupe Grenland, što je ideja koja se pojavila još tokom Trampovog prvog mandata.
Tada je Tramp tvitovao sliku priobalnog Grenlanda sa uređenom, sjajnom Trampovom kulom koja se nalazi iznad pejzaža. U opisu posta je napisao: "Obećavam da to neću učiniti Grenlandu!"
Ruski mediji navode da je kojim slučajem projekat "Iceworm" bio završen, u podzemnim tunelima moglo da se smesti na stotine megagradova veličine Moskve.