Kako se navodi, to se odnosi na veliku šahovnicu koja počinje prvim belim poljem.
Luburićev grob je izgrađen 1976. godine i nalazi se na vidljivom mestu na groblju u Valensiji i, prema pisanju medija, sadrži simbole ustaškog režima, poput počasnog natpisa. Ovi elementi su uključeni u Katalog simbola suprotnih demokratskom sećanju utvrđen Zakonom o demokratskom sećanju koji je španska vlada usvojila u oktobru 2022. godine.
On takođe uključuje spomenike ustaškim zvaničnicima jer su bili saveznici nacističkog režima u Drugom svetskom ratu.
Odluka o Luburićevom grobu doneta je nakon izveštaja Tehničke komisije zadužene za procenu ove vrste elementa, koja je zaključila da mesto njegovog sahranjivanja sadrži istaknute simbole i reference koje nisu u skladu sa principima važećeg španskog zakona.
Španski medij navodi da odluka zahteva uklanjanje grba ustaškog režima sa spomenika i okolnog javnog prostora, kao i dodavanje informativnih elemenata koji pružaju istorijski kontekst.
Pročitajte još
Ova uputstva su saopštena i nadležnim organima i uključenim stranama.
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
Štaviše, utvrđeno je da ova kontekstualizacija mora da uključuje reference na ulogu koju je Luburić igrao tokom rata, na zločine vezane za sistem koncentracionih logora i njegov kasniji boravak u Španiji. Takođe se upozorava da bi nepoštovanje ovih mera moglo dovesti do pokretanja postupka sankcionisanja, kako je predviđeno zakonom o demokratskom sećanju.
Nakon El Debatea, vest su preneli i drugi španski mediji, uključujući uticajni El Pais. Niko od njih nije previše pretpostavljao o kvalifikacijama Maksa Luburića, ističući da je bio poznat i kao „mesar“ i da je bio jedan od odgovornih za sistem koncentracionih logora Nezavisne Države Hrvatske, posebno Jasenovac, gde su ubijani Srbi, Jevreji, Romi i politički protivnici ustaškog režima, i to, kako se ističe, u hiljadama.
Podseća se da je Luburić posle rata pobegao u Španiju, gde je godinama živeo u Karkasentu pod lažnim imenom. Ubio ga je 1969. godine agent UDBE Ilija Stanić, a kontroverzni nadgrobni spomenik je podignut 1976. godine.
El Pais je još eksplicitniji, i podseća da su i nacisti bili zgroženi zločinima počinjenim pod Luburićevom komandom, i posebno ističući da se odluka prvenstveno odnosi na šahovsku tablu sa prvim belim poljem u kombinaciji sa mačem, gde podsećaju da je današnja šahovska tabla ona sa prvim crvenim poljem.
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
List podseća da je sam Luburić sebe opisao kao „ratnog zločinca po milosti Božjoj“. To se navodi u pismu iz maja 1961. godine upućenom Ildefonsu Martinezu, komandantu 34. tercija Civilne garde u Valensiji. Pismo se nalazi i u Luburićevoj ličnoj arhivi, slučajno otkriveno u napuštenoj seoskoj kući.
Dalje se navodi da je Vjekoslav Luburić uživao u bliskim odnosima sa frankističkim vlastima. Čak je delio poslove i bankovne račune sa franjevačkim fratrom Migelom Oltrom, teologom koji je bio bliski poverenik Frankove supruge Karmen Polo.
Frankov režim, navodi list, dočekao je Luburića raširenih ruku i pružio mu lažni identitet, živeći kao Visente Perez Garsija, podstičući njegove poslove, prvo farmu u Beniganimu, a kasnije štampariju u Karkasentu, i nudeći mu zaštitu. Iako, pišu, ne baš efikasno u ključnom trenutku jer ga je 20. aprila 1969. godine drugi emigrant, Ilija Stanić, tada 23-godišnjak, pretukao nasmrt u njegovom domu u Karkasentu. Stanić je decenijama izbegavao frankističku policiju i Interpol. Frankistička štampa je uvek pripisivala ubistvo zaveri u tadašnjoj komunističkoj Jugoslaviji.
Novinarka Franses Bajari, koja je istraživala Luburićev smrt, piše za El Pais da je gradsko veće Karkasenta pokušalo da ekshumira telo, ali da su Luburićeva deca, koja imaju koncesiju od 99 godina, dosledno bila protiv takvog poteza. Arkadi Espanja Garsija, španski ministar finansija, poreklom je iz Karkasenta, i rekao je da odluka o uklanjanju simbola sa groba hrvatskog ustaškog zvaničnika Vjekoslava Maksa Luburića u Karkasentu predstavlja kraj glorifikacije fašizma i njegovih protagonista.
Zanimljivo je da je sedamdesetih godina prošlog veka mladi Arkadi Espanja bio jedan od crtača grafita u svom rodnom gradu, gde se pojavio grafit „Fora fexistes de Carcaixent“, ili „Fašisti napolje iz Karkasenta“. Sadašnji ministar finansija je njegov sin, piše Bajari, koji je emotivno izjavio da njegov otac nije doživeo da vidi kako je vlada, u kojoj njegov sin rukovodi ključnim resorom, odlučila da se na grobnici nalaze ploče koje objašnjavaju upravo ono što je njegov otac već govorio sedamdesetih godina, a to je da je Luburić fašista.
Podsetimo, Vjekosav Luburić, poznatiji pod nadimkom kao Maks, bio je hrvatski ustaški oficir i zvaničnik koji je bio na čelu sistema koncentracionih logora u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (NDH) tokom većeg dela Drugog svetskog rata. Luburić je takođe lično nadgledao i predvodio genocid nad Srbima, Jevrejima i Romima.
Zbog svoje umešanosti u brojne ratne zločine stekao je reputaciju najbrutalnijeg među ustaškim zapovednicima. Otuda je često nazivan „mesarom”, a njegovi sledbenici „mesarima”.
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
Posle rata komandovao je križarima, proustaškom grupom, koji su vodili gerilski rat protiv nove jugoslovenske države, pre nego što je emigrirao u Frankovu Španiju. Luburić je 1957. osnovao emigrantsku terorističku organizaciju Hrvatski narodni otpor.
Ujutru 21. aprila 1969, Luburićev sin otkrio je očev krvavi leš u jednoj od spavaćih soba u svom domu. Luburić je ubijen dan ranije. Mrlje od krvi na podu ukazivale su na to da su ga iz kuhinje odvukli i grubo strpali pod krevet. Više puta su ga tukli po glavi tupim predmetom.
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
Obdukcijom je utvrđeno da udarci u glavu nisu bili smrtonosni; Luburić se zadavio vlastitom krvlju. NJegovoj sahrani prisustvovalo je stotine hrvatskih nacionalista u ustaškoj uniformi, koji su skandirali ustaške parole i izgovarali fašističke pozdrave.
BONUS VIDEO:
