MNOGI NE ZNAJU: Zašto Istanbul nije glavni grad Turske

Trinaestog oktobra 1923. godineAnkaraje proglašena glavnim gradom Turske, čime je zamenila dotadašnji Istanbul.Bila je reč o velikoj promeni jer je Istanbul bio jedan od najvećih gradova u Evropi, a Ankara je u to doba bila vrlo maligrad.Ipak, danas se izgradila i prema popisu iz 2022. godine ima oko 5.2miliona stanovnika u svom urbanom centru i 5.8 miliona u provinciji Ankara,što ovaj grad čini drugimpo broju stanovnika u Turskoj, odmahposle Istanbula, ali i prvim po veličini urbaneoblasti (4.130 km2).Foto: Yadid Levy/robertharding/Profimediapanorama IstanbulaZašto je tako mali grad izabran za novu prestonicu Turske?Istanbul, ranije Carigrad ili Konstantinopolj,od najranijih dana je poznat kao raskrsnica Evrope i Azije, a ova metropola jedanas sedmi najveći grad na svetu u kojemživi preko 15.5 miliona ljudi.Menjajući ime mnogo puta, ovaj izrazito važan istorijski graduvek je biokruna osvajajućih dostignuća. Carigradje opsadan od strane Osmanlija čak šest puta, a pod tursku kontrolu je pao 1453. godine, koja se označava i kao godina pada Vizantije. Sultan Mehmed II je u Konstatinopolj premestio svoju prestonicu i tako ovaj istorijski grad postaje prestonica sve do 1923. godineNa početku 20. veka, Mladoturska revolucija svrgla je sultana Abdula Hamida II i niz ratova opustošio je prestonicu carstva.Poslednji od ratova, Prvi svetski rat, doveo je do britanske, francuske i italijanske okupacije grada.Foto: Vikipedija/Javno vlasništvoNakon Prvog svetskog rata velik deo nekadašnjeg velikog Osmanskog carstva bio je okupiran od strane sila Antante, jer je Turskabila deo Centralnih osovina, odnosno gubitnik u Velikomratu. Saveznici su okupirali čak i područje Istanbula, koje se nalazi na veoma važnom strateškom položaju -na poveznici Crnog mora sa Sredozemljem, kao iraskrsniciEvrope iAzije.Nakon Prvog svetskog rata Turska je primorana da se odrekne mnogih svojih poseda. Saveznici su nastavili da cepkaju Tursku dok je nisu sveli na veoma malu teritoriju, a Konstantinopolj, kako se Istanbul tada i dalje tako zvao,pao je pod zajedničku kontrolu saveznika. Poslednji turski sultanMehmed VIprihvatio je okupaciju svog glavnog gradasporazumom u Sevru. To je samo jedan od niza sporazuma koji su potpisale zemlje pripadniceCentralnih silanakon poraza uPrvom svetskom ratu. Sporazum je potpisan 10. avgusta 1920. godine u francuskom gradu Sevr.Foto: Vikipedija/Javno vlasništvosultan Mehmed VISevrski sporazum označava početak podele Osmanskog carstva, i na kraju njegovo uništenje. Uslovi sporazuma su predviđali odricanje turskih vlasti od svih neturskih teritorija i njihovo stupanje u sastav Saveznika.Konkretno, ustupanje teritorije Istočnog Sredozemlja i odobrenje stvaranja, između ostalog, britanskog mandata nad Palestinomi francuskog mandata nad Sirijom i Libanom.Ovaj čin kapitulacije i prihvatanja okupacije nije dobro primljen od strane turskog naroda, a u protivljenju ovom sporazuma posebno se isticao Mustafa Kemal Ataturk, koji je od ranije bio poznat kao veliki kritičar vlade Osmanskog carstva. Ipak, i pored ideoloških neslaganja on je tokom Prvog svetskog rata ratovao za vladu,pobedivši Saveznike naGalipolju.Foto: Vikipedija/Javno vlasništvoAtaturk oko sebe okuplja znamenite turske ličnosti i u okupacionim uslovima svoj štab smešta u srce Anadolije - u gradić Ankaru.Od1919. godine Ankara je sedište njegove narodne vlade.Kad je konačna saveznička pobeda dovelabritanske,francuskeiitalijansketrupe uAnadoliju, Ataturk je bio zadužen da tamo povrati red, te je iskoristio je priliku da podstakne narod protiv savezničkih napadača. Nakonporaza i naknadnog raspuštanjacarstva, on je predvodioTurski nacionalni pokret, koji se odupirao podeli turske teritorije među pobedničkim snagama saveznika.GrčkaiJermenijakoje su turskim porazom dobile nove teritorije, suprotstavile su se turskim nacionalistima, ali on je uspostavio privremenu vladu u današnjoj prestonici TurskeAnkari, i savladao otpor u ratu koji se kasnije nazvanTurski rat za nezavisnost.Foto: Vikipedija/Javno vlasništvoOn je zatim ukinuo oronuloOsmansko carstvoi proglasio je1923. uspostavljenjeTurske Republikena njegovom mestu. OkupacijaIstanbula prekinuta je potpisivanjem Lozanskog mira i priznanjem Turske Republike, koju je proglasio Ataturk.Tokom prvih godina republike, Istanbul je u trci za glavni grad Turske izgubio od Ankare 1923. godine, koja je izabrana za glavni grad kako bi novu sekularnuzemlju udaljili od osmanske istorije.Od kasnih četrdesetih do ranih pedesetih godina, u Istanbulu su izvršene velike strukturne promene, jer su širom grada izgrađivani novi trgovi, bulevari i avenije, ponekad na štetu istorijskih zdanja.Stanovništvo Istanbula počelo je munjevito da raste sedamdesetih godina, jer su se ljudi iz Anadolije doseljavali u grad kako bi pronašli posao u novim fabrikama koje su izgrađene na periferiji metropole. Ovaj iznenadni, nagli rast gradskog stanovništva doveo je do velike potražnje za stanovima, a mnoga udaljena sela i šume je progutalometropolitansko područjeIstanbula.Inače, turski parlament jeMustafiKemaludodelio prezime Ataturk (&bdquo;otac Turaka&ldquo;)1934, kao znak priznanja za ulogu koju je igrao u izgradnji moderne turske Republike.Foto: Vikipedija/Javno vlasništvoKemal AtaturkZanimljivo je da se Ankara nalazi na prosečnoj nadmorskoj visini od čak 938 metara. U Ankari se nalaze zgrade turske vlade, ministarstava i mnogih stranih ambasada.Grad se sastoji od starog, severnog dela, koji je sačuvao srednjovekovno-istočnjački izgled i od modernog južnog dela koji je podignut uglavnom nakon 1923. godine.Nekadašnje ime turske prestonice je Angora, a poznata je i bitka kod Angore koja se odigrala28. jula1402. godine izmeđuOsmanlijapod komandom sultanaBajazita IiMongolapod komandomTamerlana. Tamerlan je iz bitke izašao kao pobednik dok jesultanBajazit Ikoga je vojska izdala, pao u zarobljeništvo i ubrzo umro. Ishod bitke imao je za posledicu gubitak većine osvojenih teritorija uMaloj Azijii stagnacijuturskeekspanziji za duži vremenski period.Na straniTurakase borila isrpskavojska pod zapovedništvomStefana Lazarevića, koji nakon poraza postajeugarskivazal.ImeAngoraje korišćeno do1930. godine.Poznata rasa mačaka angora dobila je upravo ime po starom imenu Ankare.BONUS VIDEO:

MNOGI NE ZNAJU: Zašto Istanbul nije glavni grad Turske

Vaš komentar

Nema komentara