Isus iz Nazareta bez sumnje je jedna od najuticajnijih i najfascinantnijih ličnosti u celokupnoj istoriji čovečanstva, no njegov stvarni život često ostaje skriven iza gustog vela mitova, tradicije i različitih teoloških interpretacija koje su se taložile vekovima.
Ipak, kada se lična vera i religijske dogme na trenutak stave po strani te se na dostupne izvore primene stroge naučne, istorijske i arheološke metode, pred nama počinje da se pojavljuje vrlo upečatljiva slika stvarne istorijske ličnosti, piše bartehrman.com.
Savremeni istraživači i biblijski stručnjaci, služeći se kritičkom analizom drevnih tekstova, najnovijim arheološkim nalazima te proučavanjem društveno-političkog konteksta Palestine prvog veka, uspeli su sa velikom preciznošću da rekonstruišu mnoge ključne aspekte njegovog života i delovanja.
U nastavku donosimo detaljan pregled 25 temeljnih činjenica koje, utemeljene na istorijskom konsenzusu i materijalnim dokazima, otkrivaju ko je zaista bio Isus kao čovek svog vremena.
1. Istorijsko postojanje je neupitno: Gotovo svi relevantni istoričari, bez obzira na njihova verska uvjerenja, slažu se da je Isus bio stvarna istorijska ličnost. NJegovo postojanje ne potvrđuju samo jevanđelja, već i nehrišćanski izvori. Rimski istoričar Tacit u svojim "Analima" piše da je Hrista, osnivača hršićanstva, "pogubio prokurator Pontije Pilat za vreme Tiberijeve vladavine". Jevrejski istoričar Josip Flavije takođe ga pominje kao "mudrog čovjeka" čiji je brat bio Jakov.
Pročitajte još
2. Rođen je pre "nulte" godine: Iako se naša era računa od njegovog rođenja, istorijski proračuni pokazuju da je Isus rođen nešto ranije, najverovatnije između šeste i četvrte godine pre Hrista. Ova procena temelji se na podatku da je rođen za vreme vladavine Heroda Velikog, koji je umro 4. godine pne.
3. Odrastao je u Nazaretu: Dok jevanđelja navode Betlehem kao mesto rođenja, konsenzus istoričara je da je Isus odrastao u Nazaretu. U to vreme Nazaret je bio malo i prilično beznačajno selo u Galileji, što objašnjava zašto u nekim zapisima stoji pitanje: "Može li iz Nazareta doći nešto dobro?"
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
4. Isus je bio Jevrejin: Isus je rođen, vaspitan i živeo kao pobožni Jevrej prvog veka. Učestvovao je u jevrejskim praznicima, redovno je posećivao sinagoge gde je i poučavao, a celokupno njegovo učenje bilo je duboko ukorenjeno u hebrejskim pismima i jevrejskoj tradiciji.
5. Majstor ili graditelj: Grčka reč "tekton", koja se koristi za opis Isusovog i Josipovog zanimanja, tradicionalno se prevodi kao "tesar". Međutim, šire značenje te reči odnosi se na majstora ili graditelja koji je radio sa različitim materijalima, uključujući drvo, kamen i metal.
6. Krštenje kod Jovana Krstitelja: Istoričari smatraju Isusovo krštenje jednim od najpouzdanijih događaja iz njegovog života. Jovan Krstitelj bio je uticajni asketski propovednik koji je vodio vlastiti pokret duhovne obnove u Judeji, a Isus mu se pridružio na početku svog javnog delovanja.
7. Govorio je aramejski: Iako su jevanđelja zapisana na grčkom, primarni jezik kojim je Isus govorio bio je aramejski, uobičajeni jezik na području Palestine u to doba. Verovatno je poznavao i hebrejski, jezik svetih spisa, te osnove grčkog, koji je bio jezik trgovine i administracije.
8. Bio je apokaliptični propovednik: Mnogi vodeći istraživači, poput Barta Ehrmana, Isusa vide kao apokaliptičnog proroka. NJegova središnja poruka bila je najava skorog dolaska "Carstva nebeskog", dramatične božanske intervencije koja će okončati tadašnji poredak zla i uspostaviti eru pravde.
9. Poučavao je u parabolama: Jedna od najprepoznatljivijih karakteristika Isusovog delovanja bila je upotreba parabola. Koristio je jednostavne priče iz svakodnevnog života kako bi preneo složene duhovne i moralne poruke, podstičući slušaoce na razmišljanje.
Foto: Profimedia
10. Imao je braću i sestre: Rani istorijski izvori, uključujući jevanđelja i spise Josipa Flavija, pominju Isusovu braću i sestre. NJegov brat Jakov postao je posle Isusove smrti ključna figura i vođa prve hrišćanske zajednice u Jerusalimu.
11. Glas iscelitelja i egzorciste: Čak i kritički nastrojeni istoričari priznaju da je Isus za života stekao reputaciju moćnog iscelitelja i egzorciste. Upravo su ta dela, koja su savremenici smatrali čudesnima, privukla velik broj sledbenika i doprinela njegovoj slavi.
12. Odabrao je dvanaestoricu učenika: Isusov izbor dvanaestorice najbližih učenika bio je duboko simboličan čin. Broj 12 predstavljao je obnovu dvanaest plemena Izraela, čime je Isus signalizirao svoju misiju obnove celokupnog Božjeg naroda.
13. Sukobio se s verskim autoritetima: Istorijski zapisi potvrđuju da je Isus često ulazio u oštre rasprave sa verskim elitama svog vremena, poput fariseja i sadukeja. NJegova kritika njihovog tumačenja Zakona i licemerja stvorila je snažne napetosti.
14. Incident u Hramu bio je kap koja je prelila čašu: Događaj poznat kao "čišćenje Hrama", kada je Isus isterao trgovce i menjače novca, istoričari smatraju ključnim trenutkom koji je doveo do njegovog hapšenja. Bio je to direktan napad na ekonomsko i religijsko središte Judeje, što vlasti nisu mogle da tolerišu.
15. Nije bio bogat: Arheološki nalazi iz Nazareta i opis njegovog putujućeg načina života sugerišu da je Isus poticao iz skromne radničke porodice. Tokom javnog delovanja živeo je bez stalnog doma, oslanjajući se na gostoprimstvo i podršku svojih sledbenika.
16. Žene su imale važnu ulogu u njegovom pokretu: Isusov odnos prema ženama bio je neuobičajeno otvoren i uključiv za patrijarhalno društvo prvog veka. Žene su bile među njegovim najvernijim sledbenicama, putovale su s njim i finansijski pomagale njegovu misiju.
17. Poslednja večera: Većina istoričara slaže se da je Poslednja večera bila povezana sa jevrejskim praznikom Pashe. Simbolika hleba i vina, koju je Isus tada uveo, imala je snažan odjek u kontekstu oslobođenja i saveza, središnjih tema Pashe.
18. Uhapsila ga je rimska vlast: Isus je uhapšen u Jerusalimu, a o njegovoj sudbini odlučivao je rimski prefekt Pontije Pilat. NJegovo postojanje potvrđeno je i arheološki, pronalaskom takozvanog "Pilatovog kamena" u Cezareji Maritimi, koji nosi njegovo ime i titulu.
19. Optužen je kao "Kralj Jevreja": Istoričari smatraju natpis na krstu "Isus Nazarećanin, Kralj Jevreja" autentičnim istorijskim detaljem. Ta titula odražava rimsku optužbu za pobunu protiv cara, što je bio zločin kažnjiv smrću, a ne teološki naslov koji bi hrišćani izmislili.
20. Smrt raspećem je istorijska činjenica: Raspeće je bila brutalna i ponižavajuća rimska metoda pogubljenja rezervisana za pobunjenike, robove i najgore zločince. Istoričari smatraju Isusovo raspeće jednim od najsigurnijih podataka iz antike, jer je malo verovatno da bi rani sledbenici izmislili tako sramotnu smrt za svog vođu. O samoj praksi svedoče i arheološki nalazi poput probodene petne kosti pronađene u Jerusalimu.
21. Umro je oko 30. ili 33. godine: Na onovu jevanđeoskih izveštaja, astronomskih proračuna i istorijskih markera, većina istraživača smešta datum Isusove smrti na petak, 7. aprila 30. godine, ili 3. aprila 33. godine. Dok se 30. godina često favorizuje zbog kraćeg trajanja Isusovog delovanja, datum u 33. godini podupiru specifični istorijski podaci poput "15. godine vladavine cara Tiberija" i političkih okolnosti posle pada Sejana.
Dodatnu težinu 33. godini daju i astronomski modeli koji potvrđuju da se upravo tog 3. aprila u Jerusalimu dogodila delimično pomračenje Meseca, što se podudara sa biblijskim opisima "krvavog meseca". Iako jevanđelja pominju i trosatnu tamu tokom raspeća, naučnici ističu da to nije moglo biti pomračenje Sunca jer je tada bio pun mesec, već verovatno snažna peščana oluja koja je dodatno pojačala crvenilo Meseca pri njegovom izlasku.
Foto: Jutjub printskrin/National Geographic
22. NJegov izgled bio je tipičan za Bliski istok: Popularni prikazi Isusa kao plavookog čoveka svetle puti proizvod su kasnije zapadnoevropske umetnosti. Naučne rekonstrukcije, temeljene na analizi lobanja iz Palestine prvog veka, sugerišu da je Isus imao maslinastu put, tamnu kosu i oči te je bio prosečne visine za to doba, oko 165 centimetara.
23. Prazan grob i vera u uskrsnuće: Iako nauka ne može da dokaže uskrsnuće, istoričari kao činjenicu prihvataju da su Isusovi učenici bili čvrsto uvereni da su ga videli živog posle smrti. To iskustvo, zajedno sa praznim grobom, bilo je pokretačka snaga koja je transformisala malu grupu u globalni pokret.
24. Nije ostavio pisane tragove: Ne postoje nikakvi dokazi da je Isus ikada išta zapisao. Celokupno njegovo učenje prenosilo se usmenom predajom decenijama pre nego što su ga njegovi sledbenici zapisali u tekstovima koji su kasnije postali poznati kao jevanđelja.
25. Javno delovanje bilo je kratko, ali eksplozivno: Istoričari procenjuju da je Isusovo javno delovanje trajalo vrlo kratko, verovatno između jedne i tri godine. Uprkos tome, uticaj koji je ostavio u tom kratkom razdoblju bio je toliko dubok da je zauvek promenio tok istorije.
BONUS VIDEO:
