Sećate li se početka rata u Avganistanu? Prošlo je 25 godina

Bio je to početak operacije „Trajna sloboda“ ("Operation Enduring Freedom"), vojne kampanje koja je trajala gotovo dve decenije i promenila geopolitičku sliku sveta.

Invazija nije bila samo odgovor na tragediju 11. septembra, već i kulminacija višegodišnjih tenzija između Sjedinjenih Američkih Država i talibanskog režima, koji je pružao utočište teroristima.

Foto: STR/AFP/Profimedia

Teroristički napad na NJujork bio je prekretnica

Napad na Avganistan bio je direktna posledica terorističkih napada 11. septembra 2001. godine, kada je mreža Al Kaida, predvođena Osamom bin Ladenom, ubila gotovo 3.000 ljudi u NJujorku, Vašingtonu i Pensilvaniji.

Al Kaida je delovala iz Avganistana, gde je od sredine devedesetih imala sigurno utočište pod zaštitom talibanskog režima.

Talibani, koji su 1996. godine preuzeli vlast u Kabulu pod vođstvom Mule Omara, kontrolisali su većinu zemlje i omogućili Al Kaidi da osnuje kampove za obuku i planiranje operacija.

Nakon bombaških napada na američke ambasade u Keniji i Tanzaniji 1998. godine, Vašington je više puta tražio izručenje Osame bin Ladena. Talibanski lideri odbili su te zahteve, pozivajući se na verske i pravne razloge.

 

 

Ultimatum i početak globalnog „rata protiv terorizma“

Nakon 11. septembra, predsednik SAD DŽordž V. Buš izdao je ultimatum: talibani moraju da predaju bin Ladena i unište terorističke baze ili će se suočiti sa vojnom silom.

Kada su zahtevi odbijeni, Sjedinjene Države odlučile su da podrže Severni savez, koaliciju avganistanskih frakcija koje su se već godinama borile protiv talibanske vlasti.

Time je počelo ono što je Buš nazvao „ratom protiv terorizma“ – globalna kampanja čiji je cilj bio uništavanje mreža koje predstavljaju pretnju međunarodnoj bezbednosti.

 

 

Početak invazije: Vazdušni udari i pad Kabula

U zoru 7. oktobra 2001. godine američke i britanske snage započele su masovne vazdušne udare na talibanske i ciljeve Al Kaide širom Avganistana.

Meta su bile vojne baze, komunikacioni centri i skladišta oružja. Krstareće rakete tipa "Tomahawk" i bombarderi "B-52" uništili su veliki deo talibanske infrastrukture već tokom prvih dana.

Na terenu su "CIA" i američke specijalne jedinice sarađivale sa Severnim savezom, pružajući mu logističku i obaveštajnu podršku.

Do sredine novembra talibanske snage počele su da se urušavaju.

Dana 13. novembra 2001. godine Severni savez ušao je u Kabul gotovo bez borbe, dok je talibanska vlada pobegla prema jugu.

Pad talibanskog režima i propuštena prilika

Do početka decembra pao je i Kandahar, poslednje veliko talibansko uporište.

U borbama oko planinskog područja Tora Bora američke snage pokušale su da zarobe bin Ladena, ali je on uspeo da pobegne u Pakistan.

Do kraja godine talibanski režim bio je srušen, a Hamid Karzai imenovan je za privremenog predsednika na međunarodnoj Bonskoj konferenciji.

 

 

Dve decenije kasnije: Povlačenje i povratak talibana

Iako je početak rata bio brz i odlučan, rat u Avganistanu pretvorio se u najduži američki sukob u istoriji.

Operacija „Trajna sloboda“ ("Operation Enduring Freedom") zvanično je završena 2014. godine, nakon čega je započela nova faza – operacija "Freedom's Sentinel", usmerena na obuku i podršku avganistanskoj vojsci.

Međutim, uprkos ogromnim ulaganjima, procenjuje se da su ukupni troškovi rata premašili dva biliona dolara, dok su avganistanske institucije ostale krhke i zavisne od zapadne pomoći.

Sporazum u Dohi iz februara 2020. godine, potpisan između SAD i talibana, predviđao je povlačenje stranih trupa do maja 2021. godine, što je kasnije produženo do 31. avgusta iste godine.

 

 

Povlačenje SAD i povratak na početak

Kada je predsednik DŽo Bajden u aprilu 2021. godine potvrdio kraj američke misije, talibani su započeli munjevitu ofanzivu.

Do jula su osvojili većinu provincijskih centara, a 15. avgusta 2021. godine, gotovo bez otpora, ušli su u Kabul.

Predsednik Ašraf Gani pobegao je iz zemlje, a prizori haosa na aerodromu, dok su američke snage evakuisale više od 120.000 ljudi, obišli su svet.

Talibani zaplenili američko oružje i rekreirali poznatu fotografiju

Nakon paničnog američkog povlačenja, talibani su se domogli američkog oružja.

Poslednji američki vojnici napustili su Avganistan 30. avgusta 2021. godine, čime je završena dvadesetogodišnja intervencija koja je odnela više od 2.400 američkih života, desetine hiljada života avganistanskih civila i ostavila duboke političke i društvene ožiljke.

Talibani su ponovo proglasili Islamski Emirat Avganistan, vraćajući zemlju na početak priče koja je počela dve decenije ranije.

(Index.hr)

BONUS VIDEO