Pobeda Severnog Vijetnama dovela je do ujedinjenja zemlje pod komunističkom vlašću, a evakuacija Sajgona ostala je upamćena kao jedan od najhaotičnijih i najtragičnijih trenutaka rata, simbolizovana kultnom fotografijom ukrcavanja u helikopter.
Pozadina i pad Sajgona
Nakon potpisivanja Pariskog mirovnog sporazuma 1973. godine, kojim su se američke trupe povukle iz Vijetnama, Južni Vijetnam je ostao oslabljen. Bez značajne vojne i finansijske podrške SAD, vojska Južnog Vijetnama (ARVN) nije mogla da se odupre sve snažnijim ofanzivama severa.
Početkom 1975. godine, severnovijetnamske snage pokrenule su konačnu kampanju, poznatu kao Prolećna ofanziva.
Brzo su zauzele ključne gradove, uključujući Hue i Da Nang, približavajući se Sajgonu.
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
Do kraja aprila 1975. godine, trupe Severnog Vijetnama opkolile su prestonicu. Vlada Južnog Vijetnama bila je u rasulu, a predsednik Ngujen Van Thieu podneo je ostavku i pobegao iz zemlje.
Pročitajte još
Panika je zavladala gradom dok su stanovnici i strani državljani očajnički tražili način da napuste zemlju.
Američka vlada, svesna neizbežnog pada, pokrenula je operaciju "Frequent Wind", najveću helikoptersku evakuaciju u istoriji.
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
Operacija "Frequent Wind" ("Česti vetar") i evakuacija
Operacija je započela 29. aprila 1975. godine. Američka ambasada u Sajgonu postala je centar evakuacije, gde su hiljade ljudi — uključujući američko osoblje, vijetnamske saveznike i njihove porodice — čekale spas.
Helikopteri su neprestano sletali i uzletali, prevozeći ljude na američke brodove u Južnokineskom moru.
Scene haosa bile su svuda: mase su se gurale na kapijama ambasade, dok su neki pokušavali da preskoče zidove ili uđu silom.
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
Evakuacija je bila opasna i složena. Dok su se snage Severnog Vijetnama približavale, protivvazdušna vatra ugrožavala je letelice. Uprkos izazovima, operacija je bila izuzetno uspešna – evakuisano je više od 7.000 ljudi u samo 24 sata.
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
Ipak, mnogi vijetnamski saveznici, koji su godinama radili sa Amerikancima, ostali su zarobljeni, suočeni sa neizvesnom sudbinom pod novim režimom.
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
Simbol poraza: Fotografija Huberta van Esa
Jedan od najpoznatijih simbola pada Sajgona je fotografija koju je 29. aprila 1975. snimio holandski fotograf Hubert van Es. Na slici se vidi grupa ljudi kako se ukrcava u helikopter na krovu zgrade u centru grada. Iako se često pogrešno veruje da je to bila zgrada američke ambasade, zapravo je reč o stambenoj zgradi u vlasništvu CIA-e, poznatoj kao Pitman apartmani, na adresi Gia Long 22.
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
Fotografija prikazuje uske merdevine koje vode do helikoptera UH-1 Huey, dok se civili, uključujući žene i decu, očajnički penju. Helikopter, preopterećen, jedva je mogao da primi sve prisutne.
Ova slika postala je snažan simbol američkog poraza u Vijetnamu i očaja onih koji su bežali od nadolazeće komunističke vlasti.
Van Es je fotografiju napravio sa balkona obližnje zgrade koristeći teleobjektiv, shvativši odmah da svedoči istorijskom trenutku.
Foto: Vikipedija/Javno vlasništvo
Posledice i nasleđe
Pad Sajgona označio je kraj rata i početak novog poglavlja. Severni Vijetnam je proglasio pobedu, a zemlja je 1976. godine službeno ujedinjena kao Socijalistička Republika Vijetnam.
Mnogi Južnovijetnamci koji nisu uspeli da odu suočili su se sa progonom, zatvorom ili "kampovima za reedukaciju". Stotine hiljada ljudi pobeglo je iz zemlje kao "ljudi iz čamaca" u godinama nakon rata, često pod izuzetno opasnim i nehumanim uslovima.
BONUS VIDEO
